Giao lưu và thực hành nghệ thuật Xòe Thái

Xòe được xem là sinh hoạt văn hóa phổ biến trong cộng đồng người Thái Tây Bắc, với sự tham gia của nhiều thế hệ, không phân biệt tuổi tác, giới tính hay địa vị xã hội. Theo Nghệ nhân Ưu tú Lò Văn Biến, các điệu xòe thể hiện rõ tinh thần đoàn kết và sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng. Khi vòng xòe bắt đầu, mọi người cùng nắm tay, hòa theo nhịp múa và tạo nên không gian giao lưu đặc trưng của văn hóa Thái.

Tại Mường Lò, sáu điệu xòe cổ vẫn được lưu giữ gồm Khắm khăn mơi lẩu (Nâng khăn mời rượu), Phá xí (Bổ bốn), Nhôm khăn (Tung khăn), Đổn hôn (Tiến lùi), Khắm khen (Nắm tay cùng xòe) và Ỏm lọm tốp mư (Vòng tròn vỗ tay). Mỗi điệu mang một ý nghĩa riêng, từ văn hóa ứng xử, lòng hiếu khách đến tinh thần đoàn kết, thành quả lao động và khát vọng xây dựng bản làng. Từ sáu điệu xòe cổ, người Thái phát triển thành nhiều động tác và hình thức thực hành phù hợp với từng vùng.

Trong đời sống cộng đồng, Xòe xuất hiện dưới nhiều hình thức như xòe nghi lễ, xòe giải trí và xòe biểu diễn. Xòe nghi lễ gắn với các lễ hội bản, mường và tín ngưỡng truyền thống; xòe giải trí thường diễn ra trong những dịp vui, lễ hội, cưới hỏi, sinh nhật, tân gia; còn xòe biểu diễn được dàn dựng chuyên nghiệp hơn với các đạo cụ như khăn, nón, quạt, sạp, gậy hay chai. Với du khách, những màn xòe cộng đồng tại các lễ hội cũng là dịp trực tiếp hòa vào đời sống văn hóa địa phương thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.

Việc bảo tồn và trao truyền nghệ thuật Xòe Thái đang được các địa phương quan tâm thông qua hoạt động sưu tầm, tư liệu hóa, truyền dạy và duy trì các đội văn nghệ cộng đồng. Tại Yên Bái, các chương trình bảo tồn hướng tới phục hồi những điệu xòe cổ, hỗ trợ nghệ nhân, mở rộng không gian thực hành và đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ. Qua đó, những vòng xòe tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, trở thành một điểm nhấn văn hóa đặc sắc trong hành trình khám phá Tây Bắc.